Akşemseddin Diyarında Bir İlmek, Bir Bin Kültür

Sessiz şehir Göynük’ün dar sokaklarında yürürken, kulağınıza sadece rüzgarın fısıltısı pencerelerden ağız dolu kahkahalar hoş sohbetler gelmez. Eski bir evin açık penceresinden sızan o ritmik "tık-tık" sesi, bir tezgahın başında geçmişi bugüne dokuyan bir kadının hikayesidir aslında.
Bugün modern dünyanın seri üretim çarkları arasında kaybolmaya yüz tutan "aidiyet" duygusunu, Göynük’ün o meşhur Tokalı Örtmesi’nde bulabilirsiniz. Bir genç kızın çeyizine koyduğu o örtme, sadece pamuklu bir kumaş değildir. O; sabırdır, göz nurudur, Akşemseddin’in huzurunda duran bir edep timsalidir.
Göynük kadını, eline aldığı iğneyle ipeği öyle bir işler ki, "tokalı" dediğimiz o minik detaylar birer sanat eserine dönüşür. Başındaki örtüyle sadece saçını değil, koca bir Osmanlı geleneğini örter aslında. El dokuması bezlerin serinliği, Anadolu’nun kavurucu sıcağında ferahlık verirken; üzerindeki motifler doğanın dile gelmiş halidir.
Ne yazık ki, o eski tezgahlarda dokunan hayatlar azalıyor. Ancak Göynük’te bir hareketlenme var; bu mirasa sahip çıkanlar, coğrafi işaretlerle bu kültürü dünyaya duyurmaya çalışanlar... Çünkü biliyoruz ki, bir milleti millet yapan üzerindeki kıyafetin deseni değil, o desenin ardındaki bin yıllık hafızadır.
Göynük’e yolunuz düşerse, sadece türbeleri ziyaret edip evlerin fotoğrafını çekmeyin. Bir dükkana girin, o el dokuması kumaşlara dokunun. Parmaklarınızın ucunda sadece pamuğu değil, Anadolu’nun kadim ruhunu hissedeceksiniz. Denizli’nin nasıl buldan bezi meşhursa Şilenin Şile Bezi meşhursa bizde ilçemizin yerel kıyafetlerini marka haline getirmemiz gerekir annem eski bir dokumacıydı el tezgahında işlerken çıkan ses genç kızların çeyizlik heyecanı hep yüreğimde hissettirdi tanıtım için fuarlar yeterli gibi görünse de bizlerde halk olarak üzerimize düşen görevi yapmalıyız şimdi de biraz teknik kısmından bahsedelim 
Teknik Detaylar: Göynük Dokumaları ve Tokalı Örtme
Göynük dokumacılığını çevre ilçelerden ve Anadolu'nun diğer bölgelerinden ayıran temel spesifik özellikler şunlardır:
1. Tokalı Örtme'nin "Toka" Sırrı
"Toka" ismi, örtünün kenarlarındaki iğne oyalarının ağırlığı nedeniyle örtünün başa tam oturması ve kaymamasından gelir. Ancak teknik olarak daha derin özellikleri vardır:
• İplik ve Boya: Eskiden kök boya ile renklendirilmiş ipek ipler kullanılırdı. Bugün ise genellikle floş ipler tercih edilmektedir.
• Motiflerin Dili: Örtmelerin kenarlarındaki motifler rastgele değildir. "Biber Şekeri", "Karanfil", "Meşe Yaprağı" ve "Kalkan" gibi isimler alan bu motifler, kadının medeni durumunu veya ruh halini yansıtabilir.
• Birleştirme Tekniği: Örtme, "en" olarak dar tezgahlarda dokunduğu için iki ayrı parçadan oluşur. Bu iki parça ortadan "Hristo Teğeli" veya "Örümcek Ağı" denilen özel bir nakışla birleştirilir. Bu orta birleşim yeri, örtünün en kıymetli kısmıdır.

Düzen" Adı Verilen El Tezgahları
Göynük’te dokuma yapılan tezgahlara yerel ağızla "Düzen" denir.
• Kamçılı Tezgah Mekanizması: Göynük bezi dokunurken atkı ipini atan mekiğin hızını ayarlayan kamçılı sistem kullanılır. Bu sistem, bezin her santimetresinde aynı sıklığın korunmasını sağlar.
• Çözgü Hazırlama: "Çile" halindeki iplerin "çıkrık" yardımıyla masuralara sarılması ve ardından "duvar masurası" denilen düzeneklerde çözgü tellerinin ayarlanması süreci, dokumanın en zahmetli ve teknik bilgi gerektiren aşamasıdır.

Göynük Bezi'nin Fiziksel Özellikleri
• Bürümcük Dokuma: Göynük bezinin en spesifik türü bürümcüktür. İpliğin yüksek bükümlü olması sayesinde kumaş, dokunduktan sonra yıkandığında hafifçe büzülür. Bu yapı, kumaşın vücuda yapışmasını engeller ve doğal bir hava kanalı oluşturarak yazın terletmez.
• Kendir ve Pamuk Karışımı: Tarihi kayıtlarda Göynük dokumalarında bölgede yetişen kendir liflerinin de kullanıldığı görülür. Bu, kumaşa yüksek dayanıklılık ve antibakteriyel özellik kazandırır.

Geleneksel Kıyafet Parçaları ve Katmanlar
Geleneksel bir Göynük kadın kıyafeti şu spesifik parçalardan oluşur:
• İç Göynek: Diz altına kadar uzanan, yakası "V" şeklinde gelen ve uçları dantelli dokuma gömlek.
• Üçetek (Zıbın): Belden aşağısı üç parça olan (iki ön, bir arka panel), genellikle "kutnu" veya "sevayi" denilen ağır kumaşlardan dikilen dış giysi.
• Gümüş Kemer: Üçeteğin üzerine takılan, üzerinde genellikle Osmanlı paraları veya telkari işçiliği bulunan geniş kemer.
• Tozluk ve Çarık: Bacaklara sarılan dokuma tozluklar ve üzerine giyilen el yapımı deri çarıklar.

Şimdi gerek sosyal medyada gerek sosyal hayatta düğünlerde bayramlarda kendi yöresel kıyafetlerimizi giyerek özbenliğimizi yitirmeden güçlenerek değerlerimizi koruma ve geleceğe taşıma vaktidir…