HASHTAG, ÜNLEM ve TEMBELLİĞİN YAZIYA KATKISI

Adamakıllı yazı yazan pek kalmadı, hatta slm, nbr, ii, kib bye, ok, inş cnm yha gibi ucube kısaltmalarla yazmak neredeyse günümüzün geçer akçesi haline dönüştü. Ama gündelik hayatta kullanılan noktalama işaretleri çook uzun zamandan beri varlığını devam ettiriyor.

Temeline inersek, her tür ilginçliğin biricik kaynağı olan orta çağa bakmamız gerekiyor. Ünlem işareti, soru işareti,“ve” işareti hatta sosyal medya paylaşımlarında sıklıkla kullanılan hashtag işaretinin kullanımındaki ana sebep o kadar basit ki: İnsanın fıtratındaki tembellik!

Orta çağda yazılan metinlerin neredeyse tamamı, sesli bir biçimde okunmak üzere yazılırdı. Genellikle de bu yazılar, kiliselerde okunması için Latince kaleme alındığından Latince bilmeyen Anglo Sakson din adamlarınca okunması mümkün değildi. Bitişik nizam yazılmış metinlerin neresinde duraklanacağını, neresinde durulacağını, hangi kısımlarında coşku olduğunu bilmiyorlardı. Bu yüzden kendi aralarında bazı kararlar verip bir işaret terminolojisi oluşturdular.

Kelimelerin arasına çubuk gibi ince çizgiler çizmeye başladılar mesela. Latince ince çubuk virgula demek. Bugün de kullandığımız slash işaretinin atası yani… Ve anladığınız üzere virgül de buradan gelmekte. Gül vermekle filan alakası yok yani! Yazıcıların da işi çok zordu; matbaa olmadığından ve işleri sürekli bir şeyler yazmak olduğundan hep kolay yollar bulmaya çalıştılar. İO örneğin; sevinç, heyecan, mutluluk gibi duygu içeren bir kelime olan interjectio’nun ilk ve son harfleri. Hanisıralı birçok imza atacağınız belgelerde ilk imzanızla son imzanız birbirine benzemez hale gelir ya işte bu adamlar da io io yaza yaza, yanyana yazdıkları bu harfleri altlı üstlü yazmaya başlamışlar. Sonra ne mi olmuş? Ünlem işareti elbette!

Soru işareti de neredeyse bu örnekle aynı. Soru anlamındaki Latince kelimemiz bu kez quaestio. Kelimeni ilk ve son harflerini yani q ve o’yu da yan yana değil alt alta yazarsanız ortaya soru işareti (?) çıkıyor.

& işaretine gelirsek; Latince Et, “ve” bağlacı anlamına geliyor. Hızla yazarken bu harfleri birleştiriveriyor yazmanımız, oluyor sana &.

Sosyal medyada çokça kullanılan hashtag (#) de böyle aslında. Latince Libra Pondo’nun kısaltması. İster tembellik deyin ister iş yetiştirme telaşı, L ve P’yi de hızla yazarken bitiştiriveriyorlar birbirine ve şu işaret, # ortaya çıkıyor. Bu arada Libra terazi demek Latince, pondo da ağırlık. Terazi ağırlığı gibi bir anlamı var anlayacağınız. Elbette hashtag işaretini en çok da sosyal medya paylaşımlarında görüyoruz günümüzde. Ama sporda, özellikle halter müsabakalarında, takılan ağırlıkların yanındaki yazılarda Libre’ye (lb şeklinde) rastlıyoruz. Halter barına takılan ağırlıkların yanında metrik olarak hem kilogram yazar hem de libre!

Dahası da var. İngiliz para birimi olan Pound’da bu libra pondo’dan geliyor desem ne dersiniz? Pondoyu alıp Pound yapmışlar. Pekii, başka kimin para birimi Libra Pondo’ylailişkili, hadi tahmin edin? Evet bizim! Padişah Abdülmecit zamanında yapılan düzenleme ile para sistemimiz oluşturuluyor. İtalyanların Libra’sını alıp Lira yapıyorlar.

Şimdi dönüp bugüne baktığımızda, “slm, nbr, ii” diye yazan nesle kızıyoruz ya… Aslında durup düşününce biraz haksızlık ediyor olabileceğimizin farkına varıyorum. Ortaçağ yazmanları tembellikten ünlem, soru işareti, hatta para birimleri pound ve lireti türetirken kimse çıkıp “dili katlediyorsunuz” dememiş. Belki de mesele tembellik değil; sadece insanın her çağda daha az yorularak anlaşılma çabası. Yani kısacası, bizim bugün “kib bye” diye burun kıvırdığımız şeyin, yarının noktalama işareti olmayacağının da hiçbir garantisi yok. Şimdilik tek fark, onların Latince yazmasıydı; bizim ise biraz… kısa yazmamız.